Blockchain, acaba “Bir sonraki b\u00fcy\u00fck \u015fey” mi? Bir giri\u015fim \u015firketi sizden blockchain tabanl\u0131 projelerine yat\u0131r\u0131m yapman\u0131z\u0131 istedi\u011finde, hayat\u0131n\u0131zda bir kez kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kabilecek bir f\u0131rsat\u0131 m\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131yorsunuz?<\/p>\n
Bu inceleme yaz\u0131s\u0131nda Blockchain teknolojisi nedir, sorusunun cevab\u0131n\u0131 sizlere sunaca\u011f\u0131z. Blockchain nedir, sorusuna ait t\u00fcm detaylar\u0131 makalemizde sizlere anlat\u0131yor olaca\u011f\u0131z. Hadi makalemize ba\u015flayal\u0131m!<\/p>\n
Blockchain teknolojisi, kay\u0131t defterini merkezi olmayan bir \u015fekilde y\u00f6netmenin bir yoludur. Bu, herkesin kay\u0131t defterini g\u00fcncellemek ve s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu da sahtecili\u011fi pratik olarak imk\u00e2ns\u0131z hale getirir.<\/p>\n
Blockchain teknolojisi, merkezile\u015fme sorununa iyi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunarken, ayn\u0131 zamanda olduk\u00e7a verimsiz ve yava\u015ft\u0131r. Bu nedenle, yaln\u0131zca \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken sorun ger\u00e7ekten merkezile\u015fmeyle ilgiliyse kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Blockchain teknolojisi hakk\u0131nda k\u0131sa bir \u00f6zeti hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgi sunaca\u011f\u0131z. Blockchainin ne oldu\u011fu ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klama istiyorsan\u0131z okumaya devam edin! \u0130\u015fte ele alacaklar\u0131m\u0131z:<\/p>\n
Blockchain teknolojisinin<\/strong><\/a> nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamadan \u00f6nce, hangi sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramam\u0131z gerekiyor. Bu y\u00fczden bir ad\u0131m geri at\u0131p size bir soru sormak istiyorum\u2026<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda bir \u015feyin sahte mi ger\u00e7ek mi oldu\u011funu nas\u0131l anlar\u0131z?<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, bir dolar banknotu, bir ehliyet, bir se\u00e7imdeki oy\u2026 Bunlar\u0131n ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l belirleriz?<\/p>\n Cevap m\u0131? Bir kay\u0131t tutuyoruz.<\/p>\n Mesela, her dolar banknotunun banka taraf\u0131ndan kayda ge\u00e7irilen bir seri numaras\u0131 vard\u0131r. Ehliyet numaran\u0131z DMV (Motorlu Ta\u015f\u0131tlar Dairesi) taraf\u0131ndan kaydedilir. Oy verme kay\u0131tlar\u0131, kimin oy kullan\u0131p kimin kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takip etmek i\u00e7in tutulur; b\u00f6ylece ayn\u0131 ki\u015fi iki kez oy kullanamaz.<\/p>\n Bir belgenin yasal olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamak istedi\u011finizde, ilgili otoriteye bakars\u0131n\u0131z. Hatta Noterlerimiz vard\u0131r. H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yetkilendirilmi\u015f bu ki\u015filer, bilgi veya kimliklerin ge\u00e7erlili\u011fini onaylayan ve kaydeden tan\u0131klar olarak g\u00f6rev yapar.<\/p>\n Fark edeceksiniz ki t\u00fcm bu mekanizmalar\u0131n ortak bir noktas\u0131 var. Hepsi merkezidir. Bilgileri yay\u0131nlama ve do\u011frulama yetkisine sahip merkezi bir otorite her zaman mevcuttur. Bu otorite bir banka, bir devlet kurumu ya da bir ki\u015fi olabilir.<\/p>\n Merkezi otoriteler \u00e7ok fazla g\u00fcce sahiptir ve biliyorsunuz ki g\u00fc\u00e7 bazen yozla\u015ft\u0131rabilir. Peki bu otoritelerden biri ger\u00e7ekleri de\u011fi\u015ftirmek veya tarihi biraz e\u011fip b\u00fckmek isterse ne olur?<\/p>\n Bu kula\u011fa uzak bir ihtimal gibi gelebilir, ancak d\u00fcnya tarihimiz de esasen tarih\u00e7ilerin merkezi bir bi\u00e7imde tuttu\u011fu bir kay\u0131ttan ibaret. \u201cTarihi kazananlar yazar\u201d s\u00f6z\u00fc, ger\u00e7eklerin bazen iktidar sahipleri taraf\u0131ndan \u00e7arp\u0131t\u0131labilece\u011fini bize anlat\u0131r.<\/p>\n Bunun m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z, i\u015fte ger\u00e7ek hayattan bir \u00f6rnek:<\/p>\n Bug\u00fcn, \u00e7o\u011fu para asl\u0131nda kimin kime ne kadar bor\u00e7lu oldu\u011funun bir kayd\u0131d\u0131r. 2008\u2019deki subprime krizi nedeniyle, ABD\u2019de neredeyse bin \u015firket<\/b><\/a>, daha \u00f6nce var olmayan 630 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde bir miktar ald\u0131. Baz\u0131 \u015firketlerin bor\u00e7lar\u0131 ise tamamen silindi.<\/p>\n Kimileri bu kurtarma paketini hakl\u0131 bulabilir. Ancak birilerinin ne kadar paran\u0131n kime ait oldu\u011fu veya kimin ne kadar borcu oldu\u011funa dair kay\u0131tlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye karar verdi\u011fini ink\u00e2r edemezsiniz. Bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmezden gelemeyiz.<\/p>\n \u0130\u015fte bu y\u00fczden Bitcoin<\/strong><\/a> do\u011fdu. Bitcoin, merkezi bir otoriteye duyulan ihtiyac\u0131 ortadan kald\u0131ran ilk para bi\u00e7imiydi. Onun kay\u0131tlar\u0131 sadece merkez bankalar\u0131 taraf\u0131ndan de\u011fil, herkes taraf\u0131ndan tutulur.<\/p>\n Merkez bankalar\u0131n\u0131n piyasalar\u0131 alt\u00fcst etti\u011fi bu tarz kriz d\u00f6nemlerinde sadece kripto paralarla de\u011fil, geleneksel piyasalarda da defansif kalmak gerekiyor; \u00f6zellikle belirsizli\u011fin tavan yapt\u0131\u011f\u0131 anlarda dalgal\u0131 piyasa<\/a> i\u00e7in pozisyonlanmak en mant\u0131kl\u0131 risk y\u00f6netimi y\u00f6ntemlerinden biri.”<\/p>\n Herkesin ger\u00e7ekleri takip edip do\u011frulamas\u0131, i\u015flem defterini istedi\u011finiz zaman istedi\u011finiz gibi de\u011fi\u015ftiremeyece\u011finiz anlam\u0131na gelir. Art\u0131k \u201chesap verebilir\u201d olmak zorundas\u0131n\u0131z.<\/p>\n Ancak para, merkeziyetsizli\u011fin rol oynayabilece\u011fi tek alan de\u011fildir. Ara\u015ft\u0131rma yaparken eskiden g\u00fcvendi\u011fimiz o b\u00fcy\u00fck ansiklopedi kitaplar\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yor musunuz?<\/p>\n Ansiklopedi Britannica<\/b><\/a>, bilgi otoritesi olarak kabul etti\u011fimiz i\u00e7erikleri yay\u0131nlamak i\u00e7in y\u00fcz tam zamanl\u0131 edit\u00f6r ve 4.000\u2019den fazla katk\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131. Bu edit\u00f6rlerin, hangi bilginin yer alaca\u011f\u0131na veya hangilerinin k\u0131nan\u0131p onaylanaca\u011f\u0131na karar verme yetkisi vard\u0131r. Bunun ne b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu hayal edin.<\/p>\n Ancak Ansiklopedi Britannica\u2019n\u0131n son bas\u0131l\u0131 cildi 2010\u2019da \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilgi \u00e7ok daha merkeziyetsiz bir halde; 130 binden fazla aktif edit\u00f6r, farkl\u0131 Vikipedi sayfalar\u0131n\u0131 g\u00fcncel tutuyor. Bu edit\u00f6rlerden birinin \u201c\u015fa\u015f\u0131r\u0131p\u201d fark edilmeden yanl\u0131\u015f bir \u015fey yapma riski \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck, \u00e7\u00fcnk\u00fc her d\u00fczenleme a\u00e7\u0131kt\u0131r. Herkes taraf\u0131ndan do\u011frulanabilir.<\/p>\n Merkeziyetsizle\u015ftirme, yolsuzluk, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve manip\u00fclasyon riskini azalt\u0131r. Blockchain teknolojisi, merkeziyetsizle\u015ftirmeyi uygulamak i\u00e7in yeni ve yenilik\u00e7i bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n Blockchain teknolojisi, merkeziyet\u00e7ilik sorununa bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Herkes taraf\u0131ndan, herhangi bir merkezi otoriteye ihtiya\u00e7 duymadan kay\u0131t tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir y\u00f6ntemdir. Bu y\u00f6ntem, sahtecili\u011fi neredeyse imk\u00e2ns\u0131z hale getiren merkeziyetsiz bir defter tutma sistemidir.<\/p>\n Yani, bu kadar \u00e7ok g\u00f6z her \u015feyi izleyip do\u011frularken, kurallar\u0131 fark edilmeden \u00e7i\u011fnemek ger\u00e7ekten zordur.<\/p>\n Peki neden buna Blockchain (Blok Zinciri) denir?<\/p>\n \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: Ortakla\u015fa tuttu\u011fumuz bir defterde bir\u00e7ok sayfa kay\u0131t oldu\u011funu hayal edin. Her sayfa, kendinden \u00f6nceki sayfan\u0131n bir \u00e7e\u015fit \u00f6zet bilgisiyle ba\u015flar.<\/p>\n E\u011fer \u00f6nceki sayfadaki bilgileri de\u011fi\u015ftirirseniz, mevcut sayfadaki \u00f6zeti de de\u011fi\u015ftirmeniz gerekir. Yani bu sayfalar asl\u0131nda birbirlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r, bir zincir olu\u015ftururlar.<\/p>\n Teknolojik terimlerle ifade edecek olursak, bu sayfalara \u201cblok\u201d denir. Her blok, bir \u00f6nceki blo\u011fun verilerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, ortaya bir \u201cblok zinciri\u201d ya da \u201cBlockchain\u201d \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur.<\/p>\n Bir\u00e7ok ki\u015fi, Bitcoin\u2019in gizemli mucidi olan Satoshi Nakamoto\u2019nun<\/strong><\/a> Blockchain teknolojisini yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Teknik olarak, o sadece Blockchainin ilk ger\u00e7ek hayattaki uygulamas\u0131n\u0131, yani Bitcoin\u2019i geli\u015ftirdi.<\/p>\n Asl\u0131nda \u201cblockchain\u201d kelimesi, Satoshi\u2019nin orijinal teknik d\u00f6k\u00fcman\u0131nda<\/b><\/a> (whitepaper) hi\u00e7 ge\u00e7mez. Ona en yak\u0131n ifade, \u201cchain of blocks\u201d (bloklar zinciri) \u015feklindedir.<\/p>\n Pro \u0130pucu:<\/i> Blockchain i\u015flemleri d\u00fcnyas\u0131na dalmak ve i\u015flem verilerini analiz etmek istiyorsan\u0131z, bir blok gezgini kullanman\u0131z gerekecektir.<\/p>\n Blockchain ile g\u00fcvenli, \u015feffaf ve merkeziyetsiz \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunarak bir\u00e7ok sekt\u00f6rde yenilik\u00e7i uygulamalar ger\u00e7ekle\u015ftirebilirsiniz. Bu teknoloji, finans, sa\u011fl\u0131k, tedarik zinciri, sanat ve daha pek \u00e7ok alanda devrim yaratma potansiyeline sahiptir.<\/p>\n Se\u00e7iminiz, projenizin ihtiya\u00e7lar\u0131na, maliyet beklentilerine ve \u00f6l\u00e7eklenebilirlik gereksinimlerine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fecektir.<\/p>\n Evet, blockchain teknolojisi:<\/p>\n K\u00fc\u00e7\u00fck ve merkezi blockchain a\u011flar\u0131 ile insan hatalar\u0131 gibi fakt\u00f6rler g\u00fcvenli\u011fi etkileyebilir. Bu nedenle, g\u00fcvenilirli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in do\u011fru a\u011f\u0131n se\u00e7ilmesi ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin al\u0131nmas\u0131 \u00f6nemlidir.<\/p>\n Yan\u0131tlamam\u0131z gereken iki b\u00fcy\u00fck soru daha var \u2013 \u201cAsl\u0131nda nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r?\u201d ve \u201cBlockchain gelece\u011fimizi de\u011fi\u015ftirecek mi?\u201d<\/p>\n \u0130lk soruyla ba\u015flayal\u0131m. Bu soruyu farkl\u0131 bir \u015fekilde ifade etmek istersek \u2013 \u201cHerkesin kay\u0131t olu\u015fturmas\u0131na, do\u011frulamas\u0131na ve g\u00fcncellemesine imk\u00e2n tan\u0131yan bir sistemi nas\u0131l kurar\u0131m?\u201d \u015feklinde sorabiliriz.<\/p>\n Bu noktada, bir blockchainin kendi kendine i\u015fleyebilmesi i\u00e7in d\u00f6rt \u00f6nemli unsura ihtiya\u00e7 duydu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n E\u015fit haklara sahip d\u00fc\u011f\u00fcmlerden (node) olu\u015fan bir bilgisayar a\u011f\u0131. Bu a\u011fa herkes d\u00e2hil olabilir. Asl\u0131nda bug\u00fcn internetle zaten sahip oldu\u011fumuz \u015fey tam da budur. Bu a\u011fa ihtiyac\u0131m\u0131z var \u00e7\u00fcnk\u00fc uzaktan birbirimizle ileti\u015fim kurabilmemizi ve veri payla\u015fabilmemizi sa\u011flar.<\/p>\n Kriptografi, d\u00fc\u015fmanca bir ortamda g\u00fcvenli ileti\u015fimin sanat\u0131d\u0131r. Bu sayede, k\u00f6t\u00fc niyetli taraflar etrafta olsa bile mesajlar\u0131 do\u011frulayabilir, kendi mesajlar\u0131m\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini kan\u0131tlayabilirim.<\/p>\n \u0130lk unsuru, yani herkese a\u00e7\u0131k e\u015fler aras\u0131 a\u011f\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. A\u011fa k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filer de kat\u0131labilir. \u0130leti\u015fim kurabilmek g\u00fczel, ancak bu ileti\u015fimin bozulmadan, oldu\u011fu gibi kar\u015f\u0131 tarafa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan emin olmam da gerekir. Bu nedenle kriptografiye ihtiya\u00e7 duyar\u0131z.<\/p>\n Teknik \u201calgoritma\u201d kelimesinin yerine \u201ckural\u201d kelimesini kullanabilirsiniz. Bu, kay\u0131tlar\u0131m\u0131za yeni bir sayfa (blok) eklerken hangi kurallara uyaca\u011f\u0131m\u0131z konusunda bir anla\u015fmaya varmam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n Farkl\u0131 t\u00fcrde konsens\u00fcs kurallar\u0131 mevcuttur. Bitcoin durumunda, \u201c\u0130\u015f \u0130spat\u0131\u201d (Proof of Work) olarak bilinen bir konsens\u00fcs algoritmas\u0131 kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu algoritma der ki, defterimize yeni bir sayfa ekleme hakk\u0131 kazanmak i\u00e7in bir matematik probleminin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc bulman\u0131z gerekir. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, belirli bir hesaplama g\u00fcc\u00fc ve enerji t\u00fcketimi gerektirir.<\/p>\n A\u011fdaki bilgisayarlar (d\u00fc\u011f\u00fcmler), problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in s\u00fcrekli hesaplamalar yapar. Bu s\u00fcre\u00e7te olduk\u00e7a fazla enerji harcar. Yani asl\u0131nda \u00e7ok i\u015f yaparlar. Bu nedenle, biri problemi \u00e7\u00f6zen say\u0131y\u0131 bulup a\u011fa g\u00f6sterdi\u011finde, bir \u00e7e\u015fit \u201ci\u015f kan\u0131t\u0131\u201d (proof of work) sunmu\u015f olur.<\/p>\n Bunu, bilgisayar\u0131n \u201cBak\u0131n, bu problemi ilk ben \u00e7\u00f6zerken epey enerji harcad\u0131m, dolay\u0131s\u0131yla s\u0131radaki sayfay\u0131 ben yazmaya hak kazand\u0131m\u201d demesinin bir yolu olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz.<\/p>\n Tabii di\u011fer konsens\u00fcs algoritmalar\u0131 da vard\u0131r. Bu bahsetti\u011fimiz gibi \u00e7ok fazla enerji gerektirmeyebilir. Burada sadece Bitcoin blok zincirinin kulland\u0131\u011f\u0131 algoritma tipinden \u00f6rnek verdik.<\/p>\n Farkl\u0131 algoritmalar\u0131n art\u0131lar\u0131 ve eksileri vard\u0131r, ancak merkeziyetsiz bir defter i\u015fletmek istiyorsan\u0131z, bu t\u00fcr bir algoritma se\u00e7meniz gerekir. Aksi takdirde, bu kadar \u00e7ok ki\u015finin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir a\u011fda bir uzla\u015f\u0131ya varmak ger\u00e7ekten zor olur.<\/p>\n Bu unsur asl\u0131nda oyun teorisinden t\u00fcretilmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n her zaman kurallara uymas\u0131n\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na en uygun hale getirmeyi ama\u00e7lar.<\/p>\n \u015eu ana kadar, g\u00fcvenli ileti\u015fim kurabilen ve fikir birli\u011fine (konsens\u00fcs) ula\u015fmak i\u00e7in belirli kurallara uyan bir a\u011f olu\u015fturduk. \u015eimdi, kay\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 korumam\u0131za ve yeni sayfalar eklememize yard\u0131mc\u0131 olan insanlara bir \u00f6d\u00fcl vererek bu unsurlar\u0131 birbirine ba\u011flayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n Bu \u00f6d\u00fcl, her fikir birli\u011fi sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ve zincirimize yeni bir blok eklendi\u011finde verilen bir token veya kripto parad\u0131r.<\/p>\n \u00d6te yandan, sistemi kand\u0131rmaya veya manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6t\u00fc niyetli oyuncular harcad\u0131klar\u0131 hesaplama g\u00fcc\u00fc nedeniyle kaybedilecek paralar\u0131ndan olur. Ya da sahip olduklar\u0131 coinler ellerinden al\u0131nabilir.<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, hat\u0131rlanmas\u0131 gereken en \u00f6nemli \u015fey, ceza ve \u00f6d\u00fcl sisteminin psikolojik davran\u0131\u015flar \u00fczerine kurulu oldu\u011fudur. Bu sayede sistemin kurallar\u0131na uymak zorunda oldu\u011funuz i\u00e7in de\u011fil, kurallara uyman\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131za oldu\u011fu i\u00e7in uyars\u0131n\u0131z.<\/p>\n Bu, bir blok zincirinin nelerden olu\u015ftu\u011funa dair olduk\u00e7a genel bir a\u00e7\u0131klamayd\u0131. Bu s\u00fcrece biraz daha derinlemesine bakmak isterseniz, Bitcoin madencili\u011fi<\/b><\/a> hakk\u0131ndaki yaz\u0131m\u0131za g\u00f6z atabilirsiniz. Bu yaz\u0131, Bitcoin hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z 7 g\u00fcnl\u00fck h\u0131zl\u0131 e\u011fitim serimizin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte kar\u015f\u0131n\u0131zda blockchain teknolojisini olu\u015fturmak i\u00e7in gerekli d\u00f6rt \u00f6\u011fe \u2013 e\u015fler aras\u0131 bir a\u011f, kriptografi, bir konsens\u00fcs algoritmas\u0131 ve ceza-\u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131. Ancak, asl\u0131nda sentezlenemeyen be\u015finci bir \u00f6\u011fe daha var\u2026 Piyasa benimsemesi.<\/p>\n \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, be\u015f ki\u015filik bir grubun konsens\u00fcs algoritmas\u0131yla bir defter payla\u015fmas\u0131 pek de merkeziyetsiz say\u0131lmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sisteme kat\u0131lan yeterince insan yok.<\/p>\n Ayr\u0131ca, bir benimseme s\u00f6z konusu de\u011filse, coinimizin de bir de\u011feri olmaz ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6\u011fe olan ceza-\u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131 pek etkili olmaz.<\/p>\n Ger\u00e7ek anlamda merkeziyetsizlik ve dolay\u0131s\u0131yla de\u011fi\u015fmezlik (immutability) ancak belirli bir say\u0131da kullan\u0131c\u0131ya ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. O noktada, o blok zincirinin coini genellikle de\u011fer kazanmaya ba\u015flar.<\/p>\n Peki geni\u015f \u00e7apl\u0131 piyasa benimsemesini ne tetikler? Bunu s\u00f6ylemek zor. Bitcoin \u00f6rne\u011finde, ilk kullan\u0131m karanl\u0131k a\u011f (dark web) \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fti. \u0130nsanlar Bitcoin\u2019i uyu\u015fturucu ve benzeri yasa d\u0131\u015f\u0131 \u015feyler i\u00e7in \u00f6deme arac\u0131 olarak kulland\u0131lar.<\/p>\n O zamandan beri daha fazla insan Bitcoin<\/strong><\/a> ve blockchaini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131 ve sundu\u011fu faydalar\u0131 ister pratikte ister yat\u0131r\u0131m arac\u0131 olarak fark etti.<\/p>\n Yani \u00f6zetle, ger\u00e7ekten a\u00e7\u0131k, halka a\u00e7\u0131k, merkeziyetsiz bir blok zinciri i\u00e7in gereken be\u015f \u00f6\u011fe bunlard\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcne kadar, 1.000\u2019den fazla ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131z kat\u0131l\u0131mc\u0131ya sahip \u00e7ok az say\u0131da blok zinciri var. Bu nedenle ger\u00e7ekten merkeziyetsiz say\u0131labilecek birka\u00e7 proje Bitcoin, <\/strong><\/a>Ethereum <\/b><\/a>ve Monero gibi \u00f6rneklerdir.<\/p>\n Bir blok zincirini hayata ge\u00e7irmenin \u00e7ok zor g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z, tamamen hakl\u0131s\u0131n\u0131z. Ancak i\u015fte tam bu noktada Ethereum devreye giriyor.<\/p>\n Ethereum, t\u00fcm bu be\u015f \u00f6\u011fenin zaten \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda oldu\u011fu bir \u201cKendin Yap\u201d (Do It Yourself) blok zinciri platformudur. Tek yapman\u0131z gereken, onun \u00fczerine do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc in\u015fa etmektir.<\/p>\n \u00d6zel bir blok zinciri, kimlerin deftere kat\u0131labilece\u011fini filtreleyen ve s\u0131n\u0131rlayan protokolleri veya kurallar\u0131 ifade eder. Nas\u0131l internet herkese a\u00e7\u0131kken, bir \u015firketin dahili bilgisayar a\u011f\u0131 olan intranet sadece belirli ki\u015filere a\u00e7\u0131ksa, \u00f6zel bir blok zincir de ayn\u0131 mant\u0131\u011fa sahiptir.<\/p>\n Baz\u0131 \u015firketlerin i\u00e7 s\u00fcre\u00e7lerini iyile\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6zel blok zincirler kullanabilece\u011fini tahmin ediyorum. Ancak bunun merkeziyetsizle\u015fme ile ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in pek heyecan verici bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n Bu konuyu biraz daha vurgulamak i\u00e7in halka a\u00e7\u0131k, herkesin eri\u015febildi\u011fi blok zincirleri ile kapal\u0131, \u00f6zel blok zincirleri k\u0131yaslayal\u0131m.<\/p>\n Halka a\u00e7\u0131k bir blok zinciri herkesin kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131kt\u0131r, ulus \u00f6tesidir ve s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r. Sans\u00fcre dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Herhangi bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf gerektirmez. Ayr\u0131ca n\u00f6trd\u00fcr \u201ciyi\u201d, \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d, \u201cyasal\u201d veya \u201cyasa d\u0131\u015f\u0131\u201d i\u015flem gibi kavramlar yoktur; sadece \u201cge\u00e7erli\u201d veya \u201cge\u00e7ersiz\u201d i\u015flem vard\u0131r.<\/p>\n \u00d6te yandan, \u00f6zel bir blok zinciri ise yaln\u0131zca yetkilendirilmi\u015f kat\u0131l\u0131mc\u0131lara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Birka\u00e7 varl\u0131k taraf\u0131ndan y\u00f6netilir.<\/p>\n\t<\/span>\n\t2. Merkezi Otoritelerin Dezavantajlar\u0131<\/b><\/h2>\n
\t<\/span>\n\t3. Blockchain Nedir ve Bu Teknolojiyi Basit\u00e7e Anlamak<\/b><\/h2>\n
Blockchain ile ne yap\u0131l\u0131r?<\/b><\/h3>\n
En iyi blockchain hangisi?<\/b><\/h3>\n
\n
Blockchain g\u00fcvenilir mi?<\/b><\/h3>\n
\n
\t<\/span>\n\t4. Bir Blockchainin D\u00f6rt Unsuru<\/b><\/h2>\n
E\u015fler Aras\u0131 (Peer-to-Peer) A\u011f<\/b><\/h3>\n
Kriptografi<\/b><\/h3>\n
Konsens\u00fcs Algoritmas\u0131<\/b><\/h3>\n
Ceza ve \u00d6d\u00fcl<\/b><\/h3>\n
\t<\/span>\n\t5. Be\u015finci \u00d6\u011fe<\/b><\/h2>\n
\t<\/span>\n\t6. Halka A\u00e7\u0131k vs. \u00d6zel Blok Zincirler<\/b><\/h2>\n